Syndyk — kto to jest, co robi, ile zarabia i czym różni się od komornika

Syndyk to osoba wyznaczona przez sąd w postanowieniu o ogłoszeniu upadłości, która przejmuje majątek upadłego i go likwiduje, żeby spłacić wierzycieli. Wyjaśniamy, kto nim zostaje, ile zarabia i dlaczego to nie jest komornik.

W potocznej mowie syndyk bywa nazywany „komornikiem od firm", ale to dwie różne funkcje, według dwóch różnych ustaw. Poniżej opisujemy rolę syndyka według Prawa upadłościowego; numery artykułów odnoszą się do tej ustawy, o ile nie napisano inaczej. Jeśli interesuje Cię zakup nieruchomości z masy upadłości, przejdź od razu do poradnika zakup nieruchomości od syndyka.

Kim jest syndyk — w skrócie

• Kto go wyznacza. Sąd, w postanowieniu o ogłoszeniu upadłości (art. 51 ust. 1 pkt 6, art. 156 ust. 1). Przy wyborze bierze pod uwagę liczbę spraw, w których dana osoba już pełni taką funkcję, a także jej doświadczenie i dodatkowe kwalifikacje (art. 157¹ ust. 1).
• Kto może nim być. Osoba fizyczna z pełną zdolnością do czynności prawnych i licencją doradcy restrukturyzacyjnego, mająca konto doradcy w systemie teleinformatycznym sądu, albo spółka handlowa, której wspólnicy odpowiadający bez ograniczenia lub członkowie zarządu mają taką licencję (art. 157 ust. 1–2). Zasady wydawania licencji określa odrębna ustawa (art. 157 ust. 3).
• Co robi. Niezwłocznie obejmuje majątek upadłego, zarządza nim, zabezpiecza go przed zniszczeniem lub zabraniem i przystępuje do jego likwidacji (art. 173).
• Po co. Ma działać z należytą starannością, tak żeby zaspokoić wierzycieli w jak najwyższym stopniu, w szczególności przez minimalizację kosztów postępowania (art. 179).
• Kto go nadzoruje. W postępowaniu prowadzonym według części pierwszej ustawy — sędzia-komisarz, który kieruje tokiem postępowania i sprawuje nadzór nad czynnościami syndyka (art. 152 ust. 1). Upadłość osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności, ma odrębne przepisy — opisujemy je niżej.

„Syndyk masy upadłości" i „syndyk upadłościowy" to potoczne nazwy tej samej funkcji — ustawa mówi po prostu „syndyk". Nie należy go mylić z nadzorcą sądowym i zarządcą w postępowaniach restrukturyzacyjnych: to funkcje z Prawa restrukturyzacyjnego, choć mogą je pełnić osoby z tą samą licencją (art. 157¹ ust. 1).

Masa upadłości — czym zajmuje się syndyk

Z dniem ogłoszenia upadłości majątek upadłego staje się masą upadłości, która służy zaspokojeniu wierzycieli (art. 61). Wchodzi do niej majątek, który upadły miał w dniu ogłoszenia upadłości, oraz ten, który nabył w trakcie postępowania (art. 62). Są wyjątki: nie wchodzi do masy m.in. mienie wyłączone z egzekucji według kodeksu postępowania cywilnego i wynagrodzenie za pracę w części niepodlegającej zajęciu (art. 63 ust. 1 pkt 1–2).

Od ogłoszenia upadłości upadły traci prawo zarządu mieniem z masy, możliwość korzystania z niego i rozporządzania nim (art. 75 ust. 1), a jego czynności prawne dotyczące tego mienia są co do zasady nieważne (art. 77 ust. 1; wyjątki w ust. 2–4). Jeśli upadły lub jego bliscy mieszkali w lokalu albo budynku z masy, zakres i czas korzystania z mieszkania określa sędzia-komisarz (art. 75 ust. 2).

Bezstronność, ubezpieczenie i zakaz kupowania z masy

Ustawa wyklucza z funkcji syndyka osoby powiązane z upadłym. Syndykiem nie może być m.in. wierzyciel lub dłużnik upadłego, jego małżonek i najbliżsi krewni, osoba zatrudniona przez upadłego lub świadcząca mu usługi, członek jego organu, a także wspólnik lub akcjonariusz, który ma albo w ciągu ostatnich dwóch lat przed wnioskiem o ogłoszenie upadłości miał udziały lub akcje przekraczające 5% kapitału dłużnika lub wierzyciela (art. 157a ust. 1). Syndyk składa do akt oświadczenie, że takie przeszkody nie zachodzą, najpóźniej wraz z pierwszą czynnością przed sądem lub sędzią-komisarzem (art. 157a ust. 4).

Syndyk musi też złożyć dokument potwierdzający zawarcie umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej za szkody związane z pełnieniem funkcji; koszty tego ubezpieczenia nie są kosztami postępowania i nie są zwracane z masy (art. 156 ust. 4). Dla kupujących ważny jest jeszcze jeden zakaz: syndyk i jego najbliżsi nie mogą nabyć rzeczy ani praw pochodzących ze sprzedaży w postępowaniu, w którym syndyk pełni lub pełnił funkcję (art. 157a ust. 2). Sędzia-komisarz może też — na wniosek syndyka lub z urzędu — powołać zastępcę syndyka, jeżeli jest to potrzebne, zwłaszcza do czynności w innym okręgu sądowym (art. 159 ust. 1).

Co syndyk robi krok po kroku

1. Po ogłoszeniu upadłości. Sąd w postanowieniu wzywa wierzycieli do zgłaszania wierzytelności syndykowi w terminie 30 dni od obwieszczenia w Krajowym Rejestrze Zadłużonych oraz osoby, którym przysługują prawa i roszczenia ciążące na nieruchomości upadłego, a niewpisane do księgi wieczystej, do ich zgłoszenia — pod rygorem utraty prawa powoływania się na nie w postępowaniu upadłościowym (art. 51 ust. 1 pkt 4–5).
2. Przejęcie majątku i zawiadomienia. Syndyk obejmuje majątek (art. 173), występuje o ujawnienie postanowienia o ogłoszeniu upadłości w księdze wieczystej i innych księgach i rejestrach (art. 175), zawiadamia wierzycieli, komorników prowadzących egzekucje przeciwko upadłemu i małżonka upadłego (art. 176 ust. 1). Jeśli upadły przeszkadza w objęciu majątku, syndyka w posiadanie wprowadza komornik sądowy (art. 174 ust. 1).
3. Spis inwentarza i plan likwidacyjny. Syndyk niezwłocznie przystępuje do spisu inwentarza i oszacowania masy, a spis wraz z planem likwidacyjnym składa sędziemu-komisarzowi w ciągu 30 dni od ogłoszenia upadłości; plan określa proponowane sposoby sprzedaży składników majątku (art. 306). Gdy nie zdąży, składa w ciągu miesiąca sprawozdanie ogólne o stanie masy (art. 307 ust. 2).
4. Likwidacja. Syndyk sprzedaje składniki masy. Jest obowiązany podejmować działania umożliwiające zakończenie likwidacji w ciągu sześciu miesięcy od ogłoszenia upadłości (art. 308 ust. 2) — to obowiązek działania, a nie gwarancja terminu. Jak wygląda sprzedaż nieruchomości, opisujemy w poradniku o zakupie od syndyka.
5. Sprawozdania. Co najmniej co trzy miesiące (w terminach wyznaczonych przez sędziego-komisarza) syndyk składa sprawozdanie o zmianach w stanie i składzie masy, wpływach i wydatkach oraz o swoich czynnościach (art. 168 ust. 1). W upadłości osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności, ten przepis się nie stosuje (art. 491² ust. 1).
6. Podział. Z funduszów masy w pierwszej kolejności zaspokaja się koszty postępowania (art. 343 ust. 1), a resztę dzieli się między wierzycieli według planu podziału.

Syndyk a komornik — czym się różnią

Co się dzieje z egzekucją, gdy ogłoszono upadłość dłużnika

Dla osób śledzących licytacje to najważniejszy przepis (art. 146):

• Postępowanie egzekucyjne skierowane do majątku wchodzącego w skład masy upadłości, wszczęte przed dniem ogłoszenia upadłości, ulega zawieszeniu z mocy prawa z dniem ogłoszenia upadłości, a po uprawomocnieniu się postanowienia o ogłoszeniu upadłości umarza się z mocy prawa (ust. 1).
• Wyjątek dla nabywcy z licytacji: zawieszenie nie stoi na przeszkodzie przysądzeniu własności nieruchomości, jeżeli przybicia prawomocnie udzielono przed ogłoszeniem upadłości, a nabywca egzekucyjny wpłaci w terminie cenę nabycia (ust. 1). O przybiciu i przysądzeniu piszemy w poradniku przybicie i przysądzenie własności.
• Sumy uzyskane w zawieszonym postępowaniu egzekucyjnym, a jeszcze niewydane, przelewa się do masy upadłości po uprawomocnieniu się postanowienia o ogłoszeniu upadłości (ust. 2).
• Po dniu ogłoszenia upadłości niedopuszczalne jest skierowanie egzekucji do majątku wchodzącego w skład masy (ust. 3; wyjątki dotyczą m.in. zabezpieczenia roszczeń alimentacyjnych).

Dlatego licytacja komornicza nieruchomości dłużnika, wobec którego ogłoszono upadłość, może zostać zawieszona albo umorzona, a ta sama nieruchomość trafia potem do sprzedaży przez syndyka. Skargi na czynności komornika rozpoznaje w postępowaniu upadłościowym sędzia-komisarz (art. 153).

Ile zarabia syndyk i kto mu płaci

Ustawa nie podaje kwoty, tylko wzór. Wynagrodzenie syndyka to suma pięciu części składowych w granicach od dwukrotności do dwustusześćdziesięciokrotności podstawy wynagrodzenia (art. 162 ust. 1). Podstawą jest przeciętne miesięczne wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku w trzecim kwartale roku poprzedniego, ogłoszone przez Prezesa GUS (art. 162 ust. 3). Pięć części to:

1. suma wypłacona wierzycielom w planach podziału, powiększona o koszty rozwiązania stosunków pracy z pracownikami — od 1 do 80 podstaw, zależnie od przedziału sumy;
2. liczba pracowników w dniu ogłoszenia upadłości — od połowy podstawy do 30 podstaw;
3. liczba wierzycieli biorących udział w postępowaniu — od połowy podstawy do 40 podstaw;
4. czas trwania postępowania — do 40 podstaw, im krócej, tym więcej (składnik maleje i zanika wraz z upływem czasu);
5. część ustalana przez sąd, do 70 podstaw, według stopnia trudności postępowania i jego efektywności.

Sąd ustala wynagrodzenie wstępne na wniosek syndyka, złożony po złożeniu planu likwidacyjnego (art. 163 ust. 1), a syndyk pobiera z masy zaliczki do 75% tego wynagrodzenia w czterech ratach: 10%, 25%, 15% i 25% (art. 164 ust. 1). Wynagrodzenie ostateczne sąd ustala na wniosek syndyka, składany po złożeniu ostatecznego planu podziału (art. 165–166). O wynagrodzeniu syndyka orzeka sąd w składzie trzech sędziów zawodowych (art. 150 ust. 2).

Płaci je masa upadłości: wynagrodzenie syndyka jest kosztem postępowania (art. 230 ust. 1), a koszty postępowania zaspokaja się z funduszów masy w pierwszej kolejności (art. 343 ust. 1) — zanim wierzyciele dostaną cokolwiek z podziału. W upadłości osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności, wynagrodzenie ustala sąd w wysokości od jednej czwartej do dwukrotności przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw w czwartym kwartale roku poprzedniego, a w szczególnie uzasadnionych przypadkach do czterokrotności (art. 491⁹ ust. 2–3); orzeka wtedy sąd w składzie jednego sędziego zawodowego (art. 491⁹ ust. 4), a przepisy o wynagrodzeniu wstępnym i zaliczkach (art. 163–164) się nie stosują (art. 491² ust. 1). Aktualna podstawa wynagrodzenia zmienia się co roku — sprawdź ją w komunikacie GUS.

Upadłość osoby fizycznej (tzw. konsumencka)

Przepisy tytułu V (art. 491¹ i następne) stosuje się do osób fizycznych, których upadłości nie można ogłosić na zasadach dla przedsiębiorców (art. 491¹ ust. 1). W sprawach, których ten tytuł nie reguluje, stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu upadłościowym, ale z licznymi wyłączeniami (art. 491² ust. 1). Sąd może też postanowić, że postępowanie wobec takiej osoby będzie prowadzone według części pierwszej ustawy, gdy uzasadnia to znaczny majątek dłużnika, duża liczba wierzycieli albo większa komplikacja sprawy (art. 491¹ ust. 2). Syndyk występuje w obu trybach, ale nadzór i zasady wynagrodzenia mogą być inne — dlatego przy konkretnej sprawie sprawdź, według jakiej części ustawy jest prowadzona.

Za co syndyk odpowiada i kiedy można go zmienić

• Syndyk działa w imieniu własnym na rachunek upadłego (art. 160 ust. 1), nie odpowiada za zobowiązania zaciągnięte w sprawach dotyczących masy (ust. 2), ale odpowiada za szkodę wyrządzoną nienależytym wykonywaniem obowiązków (ust. 3).
• Sędzia-komisarz upomina syndyka, który nie wykonuje albo nienależycie wykonuje obowiązki, a przy istotnym uchybieniu lub braku poprawy może nałożyć grzywnę od 1000 zł do 30 000 zł (art. 169a).
• Przy rażącym uchybieniu albo braku poprawy mimo grzywny sąd odwołuje syndyka (art. 170 ust. 1); wniosek może złożyć także prokurator (ust. 1a). Sąd zmienia syndyka również na jego wniosek albo na podstawie uchwały rady wierzycieli (art. 170 ust. 3, art. 207a) oraz przy cofnięciu lub zawieszeniu praw z licencji (art. 170 ust. 5).

Gdzie szukać ogłoszeń syndyka

Obwieszczenia w upadłości dokonuje się w Rejestrze, czyli Krajowym Rejestrze Zadłużonych (art. 4a, art. 221 ust. 1), a dostęp do danych zawartych w obwieszczanych tam postanowieniach, zarządzeniach, dokumentach i informacjach ma każdy (art. 221 ust. 4). Sędzia-komisarz może zarządzić obwieszczenie także w inny sposób (art. 221 ust. 2). Postanowienie o powołaniu syndyka również się obwieszcza (art. 170 ust. 7).

Na stronie sprzedaż od syndyka zbieramy ogłoszenia o sprzedaży nieruchomości z Monitora Sądowego i Gospodarczego — to tylko część sprzedaży prowadzonych przez syndyków, więc pełnej listy szukaj też w Krajowym Rejestrze Zadłużonych. Warunki konkretnego przetargu — cena wywoławcza, wadium, termin — zawsze sprawdzaj w oryginalnym obwieszczeniu i w warunkach zatwierdzonych przez sędziego-komisarza.

Co dalej

• Zakup nieruchomości od syndyka — przetarg, aukcja i skutki zakupu (wygaśnięcie hipotek).
• Licytacja, przetarg czy aukcja — porównanie wszystkich sposobów sprzedaży.
• Jak sprawdzić nieruchomość przed zakupem — księga wieczysta, stan faktyczny, obciążenia.

Najczęstsze pytania

Czytaj dalej

• Zakup nieruchomości od syndyka — przetarg, aukcja i co dostajesz po zakupie
• Licytacja, przetarg czy aukcja — czym różnią się sposoby sprzedaży nieruchomości z majątku publicznego
• Hipoteki i obciążenia — co wygasa po przysądzeniu własności
• Słownik pojęć: licytacja, przetarg, rękojmia, wadium — wyjaśnienia od A do Z
• Jak sprawdzić nieruchomość przed licytacją — lista kontrolna
• Wszystkie poradniki — jak kupić nieruchomość z licytacji, od skarbówki, gminy, KOWR albo syndyka

Przeglądaj aktualne licytacje na mapie →